Algılanan Sosyal Destek ve Öz Yeterlik İlişkisinin Toplumsal Bir Sorun Olan Kadınlara Yönelik Psikolojik Şiddet Üzerine Etkisi
DOI:
https://doi.org/10.5281/zenodo.21044771Anahtar Kelimeler:
Şiddet, Yakın/Romantik ilişkide psikolojik şiddet, Algılanan sosyal destek, Öz-yeterlik, KadınÖzet
Bu çalışmada algılanan sosyal destek ve öz yeterlik ilişkisinin kadınlara yönelik yakın ilişkide psikolojik şiddetin etkisinin incelenmesi ve diğer şiddet türleri kontrol altına alınarak algılanan sosyal desteğin ve öz yeterliğin psikolojik şiddeti nasıl yordadığının araştırılması amaçlanmıştır. Araştırmanın çalışma grubunu Türkiye’nin farklı illerinde yaşayan ve ilişkisi olan 396 kadın oluşturmaktadır. Araştırmada veri toplamak amacıyla ‘Demografik Bilgi Formu’, ‘Yakın İlişkilerde Psikolojik Şiddet Ölçeği’, Çok Boyutlu Algılanan Sosyal Destek Ölçeği’ ve ‘Genel Öz Yeterlik İnanç Ölçeği’ kullanılmıştır. Elde edilen bulgular sonucunda, yakın ilişkide psikolojik şiddetin, algılanan sosyal destek ve öz yeterlik ile negatif ve anlamlı, algılanan sosyal desteğin, öz yeterlik ile pozitif ve anlamlı bir ilişkisi olduğu görülmüştür. Yakın ilişkide psikolojik şiddetin yordanmasına ilişkin yapılan çoklu regresyon analizi sonucunda, “fiziksel, ekonomik, cinsel şiddet” ve “algılanan sosyal destek” anlamlı yordayıcılar olarak bulunmuşken, “öz yeterlik” anlamlı yordayıcı olarak bulunmamıştır. Elde edilen bulgular alan yazında tartışılmış, şiddetin önlenmesine ve kadınların rehabilitesine yönelik önerilere yer verilmiştir.
Referanslar
Abrahams, H. (2010). Rebuilding lives after domestic violence: Understanding long-term outcomes. London and Philadelphia: Jessica Kingsley Publishers.
Akın, D. ve Ceyhan, E. (2005). Resmi ve özel lise öğrencilerinin ailelerinden, arkadaşlarından ve öğretmenlerinden algıladıkları sosyal destek düzeyleri açısından kendini kabul düzeylerinin incelenmesi. Anadolu Üniversitesi Sosyal Bilimler Dergisi, 5(2), 69-87. https://www.ajindex.com/dosyalar/makale/acarindex-1423869707.pdf
Akpınar, O. (2011). Aile içi şiddete maruz kalan kadınların aile içi şiddetle başa çıkma özyeterliği düzeylerinin bazı değişkenlere göre yordanması. (Tez No: 286560) [Yayımlanmış Doktora Tezi, Ege Üniversitesi-İzmir]. Yükseköğretim Kurulu Ulusal Tez Merkezi.
Alabd, A. Mahmoud, S. K., Alattar, N. F. & Siam, B. G. A. E. H. (2024). Social support, quality of life and intimate partner violence as perceived by women: A comparative cross-sectional study. Port Said Scientific Journal of Nursing, 11(4), 215-247. https://doi.og/10.21608/pssjn.2024.340556.1334
Altınay, A. G. ve Arat, Y. (2008). Türkiye’de kadına yönelik şiddet, İstanbul, Türkiye. http://www.ceidizleme.org/ekutuphaneresim/dosya/559_1.pdf
Arslan, D. (1998). Aile içinde kadına yönelen şiddet ve İstanbul kadın misafirhanesi. (Tez No: 92458) [Yayımlanmış Yüksek Lisans Tezi, İstanbul Üniversitesi-İstanbul]. Yükseköğretim Kurulu Ulusal Tez Merkezi.
Ayaz, S., Yaman-Efe, Ş. ve Korukluoğlu, S. (2008). Jinekolojik kanserli hastaların algıladıkları sosyal destek düzeyleri ve etkileyen faktörler. Türkiye Klinikleri J Med Sci, 28(6), 880-885. https://www.turkiyeklinikleri.com/article/en-jinekolojik-kanserli-hastalarin-algiladiklari-sosyal-destek-duzeyleri-ve-etkileyen-faktorler-52677.html
Ayrancı, Ü., Günay, Y. ve Ünlüoğlu, İ. (2002). Hamilelikte aile içi eş şiddeti: Birinci basamak sağlık kurumuna başvuran kadınlar arasında bir araştırma. Anadolu Psikiyatri Dergisi, 3, 75-87.
Bandura, A. (1977). Self-efficacy: Toward a unifying theory of behaviroal change. Psychological Review, 84(2), 191-215. https://doi.org/10.1037/0033-295X.84.2.191
Bandura, A. (1982). Self- efficacy mechanism in human agency. American Psychologist, 37 (2), 1-27. https://doi.org/10.1037/0003-066X.37.2.122
Benight, C. C. & Bandura, A. (2004). Social cognitive theory of posttraumatic recovery: The role of perceived self-efficacy. Behaviour Research and Therapy, 42(10), 1129-1148. https://doi.org/10.1016/j.brat.2003.08.008
Benight, C. C., Harding-Taylor, A. S., Midboe, A. M. & Durham, R. L. (2004). Development and psychometric validation of a domestic violence coping self-efficacy measure (DV-CSE). Journal of Traumatic Stress, 17(6), 505-508. https://doi.org/10.1007/s10960-004-5799-3
Budak, B. (1999). Lise öğrencilerinde algılanan sosyal destek düzeyi ile problem çözme becerileri arasındaki ilişki. (Tez No: 92719) [Yayımlanmış Yüksek Lisans Tezi, Ondokuz Mayıs Üniversitesi-Samsun]. Yükseköğretim Kurulu Ulusal Tez Merkezi.
Burger, J. M. (2006). Kişilik. (Çev. İ. D. Erguvan-Sarıoğlu). İstanbul: Kaknüs Yayınları.
Büyüköztürk, Ş., Kılıç-Çakmak, E, Akgün, Ö. E., Karadeniz, Ş. & Demirel F. (2016). Bilimsel araştırma yöntemleri (22. baskı). Ankara: Pegem Akademi Yayıncılık.
Cankardaş-Nalbantçılar, S. (2018). Yakın ilişkide psikolojik şiddet deneyimi ile travmatik stres belirtileri arasında peritravmatik sıkıntı ve kontrol kaybı ile posttravmatik duygularınaracı rolü. (Tez No: 504656) [Yayımlanmış Doktora Tezi, İstanbul Arel Üniversitesi-İstanbul]. Yükseköğretim Kurulu Ulusal Tez Merkezi.
Carney, M. M., & Barner, J. R. (2012). Prevalence of partner abuse: Rates of emotional abuse and control. Partner Abuse, 3(3), 286–335. https://doi.org/10.1891/1946-6560.3.3.286
Chung, E. (1995). Social support and self efficacy as mediators between stres and depressive symptoms in older adults. University of Michigan: Doctoral dissertation.
Clark, C. M. (2006). Relations between social support and physical health. http://www.personalityresearch.org/papers/clark.html Erişim tarihi: 5 Mart 2024.
Cohen, S., & Wills, T. A. (1985). Stress, social support, and the buffering hypothesis. Psychological Bulletin, 98(2), 310–357. https://doi.org/10.1037/0033-2909.98.2.310
Coker, A. L., Smith, P. H., Bethea, L., King, M. R. & McKeown, R. E. (2000). Physical health consequences of physical and psychological intimate partner violence. Archives of Family Medicine, 9(5), 451-457. https://triggered.clockss.org/ServeContent?url=http://archfami.ama-assn.org/cgi/content/full/9/5/451
Dillon, G., Hussain, R., Loxton, D. & Rahman, S. (2013). Mental and physical health and intimate partner violence against women: A review of the literature. International Journal of Family Medicine, 1-15. https://doi.org/10.1155/2013/3139099
Dişçigil, A. G. (2003). Aile içi şiddet gören kadınlarda psikiyatrik bozukluklar. (Tez No: 132067) [Yayımlanmamış Tıpta Uzmanlık Tezi, İstanbul Üniversitesi-İstanbul]. Yükseköğretim Kurulu Ulusal Tez Merkezi.
Eker, D. ve Arkar, H. (1995). Çok boyutlu algılanan sosyal destek ölçeğinin faktör yapısı, geçerlik ve güvenirliği. Türk Psikoloji Dergisi, 10(34), 45-55. https://psikolog.org.tr/tr/yayinlar/dergiler/1031828/tpd1300443319950000m000290.pdf
Eker, D., Arkar, H. ve Yaldız, H. (2001). Çok boyutlu algılanan sosyal destek ölçeğinin gözden geçirilmiş formunun faktör yapısı, geçerlik ve güvenirliği. Türk Psikiyatri Dergisi, 12(1), 17-25.
El-Etreby, R.R., Hamed, W.E., AbdElhay, E.S., & Kamel, N. A. (2024). Nursing students’ attitudes toward intimate partner violence and its relationship with self-esteem and self-efficacy. BMC Nursing, 23, 210. https://doi.org/10.1186/s12912-024-01868-2
Eyüpoğlu, H. (2014). The effect of childhood violence history, intimate partner violence, negative attribution style, social support and coping strategies on psychological symptomatology of turkish Professional women. (Tez No: 381654) [Yayımlanmış Doktora Tezi, Ortadoğu Teknik Üniversitesi-Ankara]. Yükseköğretim Kurulu Ulusal Tez Merkezi.
Field, A. (2013). Discovering statistics using IBM SPSS Statistics (4th ed.). Sage.
Foa, E. B., Cascardi, M., Zoellner, L. A. & Feeny, N. C. (2000). Psychological and environmental factors associated wih partner violence. Trauma, Violence & Abuse, 1(1), 67-91. 5 https://doi.org/10.1177/1524838000001001005
Garcia-Moreno, C., Jansen, H. A. F. M., Ellsberg, H., Heise, L. & Watts, C. (2005). WHO Multi-country study on women’s health and domestic violence against women: İnitial results on prevalence, health outcomes and women’s responses. Geneva: World Health Organization. https://onvg.fcsh.unl.pt/wp-content/uploads/sites/31/2019/11/924159358X_eng.pdf
Hacettepe Üniversitesi Nüfus Etütleri Enstitüsü (2015). Türkiye’de kadına yönelik aile içi şiddet araştırması. A. Ustaoğlu (Ed.). Ankara: Elma Teknik Basım.
Hampton-Anderson, J. N., Hamm, D., Novacek, D. M., Perry, T., Bazari, R., Dunn, S., Lamis, D., & Kaslow, N. J. (2026). Self-efficacy as a mediator of the relation between psychotic symptoms and suicidal ideation in black american women with a recent history of intimate partner violence. Journal of African American Studies, 30, 62–76. https://doi.org/10.1007/s12111-026-09723-1
Jose, R. & Novaco, R. W. (2016). Intimate partner violence victims seeking a temporary restraining order: Social support and resilience attenuating psychological distress. Journal of Interpersonal Violence, 31(20), 3352-3376. https://doi.org/10.1177/0886260515584352
Kadının Statüsü Genel Müdürlüğü (2008a). Aile içi şiddetle mücadele el kitabı. Ankara. https://turkiye.unfpa.org/sites/default/files/pub-pdf/aismelkitabi.pdf
Kadının Statüsü Genel Müdürlüğü (2008b). Kadın sığınmaevleri kılavuzu. Ankara. https://ktu.edu.tr/dosyalar/kadinarastirmalari_02401.pdf
Karasar, N. (2014). Bilimsel araştırma yöntemi (26. baskı). Ankara: Nobel A. Yayıncılık.
Kline, R. B. (2016). Principles and practice of structural equation modeling (4th ed.). Guildford Press.
Kocacık, F. (2001). Şiddet olgusu üzerine. Cumhuriyet Üniversitesi İktisadi ve İdari Bilimler Dergisi, 2(1), 1-7. https://arastirmax.com/en/system/files/dergiler/10693/makaleler/2/1/ arastirmax-siddet-olgusu-uzerine.pdf
Karaboğa, I. (2013). Şiddete maruz kalan kadınlarda psikolojik belirtiler: Kişilik özellikleri ve sosyal destek algısı açısından bir inceleme. (Tez No: 339160) [Yayımlanmış Yüksek Lisans Tezi, Ankara Üniversitesi-Ankara]. Yükseköğretim Kurulu Ulusal Tez Merkezi.
Karademas, E. C. (2006). Self-efficacy, social support and well-being the mediating role of optimism. Personality and Individual Differences, 40(6), 1281-1290. https://doi.org/10.1016/j.paid.2005.10.019
Kayhan-Yardımcı, F. (2007). İlköğretim öğrencilerinde algılanan sosyal destek ile öz-yeterlik ilişkisi ve etkileyen değişkenlerin incelenmesi. (Tez No: 224697) [Yayımlanmış Doktora Tezi, Ege Üniversitesi-İzmir]. Yükseköğretim Kurulu Ulusal Tez Merkezi.
Kocot, T. & Goodman, L. (2003). The roles of coping and social support in battered women‟s mental health. Violence Against Women, 9(3), 323-346. https://doi.org/10.1177/1077801202250075
Kwak, S. G., & Kim, J. H. (2017). Central limit theorem: The cornerstone of modern statistics. Korean Journal of Anesthesiology, 70(2), 144. https://doi.org/10.4097/kjae.2017.70.2.144
Lakey, B. & Cohen, S. (2000). Social support theory and measurement. (S. Cohen, L. Underwood & B. Gottlieb Eds.). Social support measurement and intervention: A guide for health and social scientists. Oxford University Press. https://doiorg//10.1093/med:psych/9780195126709.003.0002
Lanier, C. & Maume, M. O. (2009). Intimate partner violence and social isolation across the rural/urban divide. Violence Against Women, 15(11), 1311-1330. https://doi.org/10.1177/1077801209346711
Lengerli, A. (2010). Eş şiddeti suçu ile ilişkili olabilecek psiko-sosyal faktörlerin belirlenmesi ve suç analizi. (Tez No: 272041) [Yayımlanmış Yüksek Lisans Tezi, Ankara Üniversitesi-Ankara]. Yükseköğretim Kurulu Ulusal Tez Merkezi.
Lerner, C. F. & Kennedy, L. T. (2000). Stay-leave decision making in battered women: Trauma, coping and self-efficacy. Cognitive Therapy and Research, 24(2), 215-232. https://link.springer.com/article/10.1023/A:1005450226110
Luszczynska, A., Scholz, U. & Schwarzer, R. (2005). The general self-efficacy scale: Multicultural validation studies. The Joutnal of Psychology, 139(5), 439-457. https://doi.org/10.3200/JRLP.139.5.439-457
Ogbe, E., Harmon, S., Bergh, R. V. & Degomme, O. (2020). A systematic review of intimate partner violence interventions focused on improving social support and/mental health outcomes of survivors. PLos One, 15(6), e0235177. https://doi.org/10.1371/journal.pone.0235177
Özbesler, C. (2001). Çocukluk çağı lösemilerinin ve sosyal destek sistemlerinin aile işlevlerine etkisi. (Tez No: 100349) [Yayımlanmış Doktora Tezi, Hacettepe Üniversitesi-Ankara]. Yükseköğretim Kurulu Ulusal Tez Merkezi.
Özcan, Ö. (2009). Partneri tarafından duygusal ve fiziksel şiddete uğramış ve uğramamış kadınların umutsuzluk düzeylerinin incelenmesi. (Tez No: 253997) [Yayımlanmış Yüksek Lisans Tezi, Maltepe Üniversitesi-İstanbul]. Yükseköğretim Kurulu Ulusal Tez Merkezi.
Pirinçcioğlu, T. (2014). Ev içi şiddet mağdurlarında travma sonrası stres belirtilerinin yordayıcılarına yönelik çok faktörlü bir analiz. (Tez No: 363260) [Yayımlanmış Yüksek Lisans Tezi, Ondokuz Mayıs Üniversitesi-Samsun]. Yükseköğretim Kurulu Ulusal Tez Merkezi.
Sackett, L. A. & Saunders D. G. (1999). The impact of different forms of psychological abuse on battered women. Violence and Victims, 14(1), 105-117.
Santini, Z. I. Koyanagi, A., Tyrovolas, S., Mason, C. & Haro, J. M. (2015). The association between social relationships and depression: A systematic review. Journal Affective Disorders, 175, 53-65. https://doi.org/10.1016/j.jad.2014.12.049
Sezgin, H. (2007). Partneri tarafından şiddet görmüş ve kadın sığınma evinde barınan kadınların kullandıkları başetme yöntemleri ile algıladıkları sosyal desteğin ruhsal sağlıkları ile ilişkisinin incelenmesi. (Tez No: 203867) [Yayımlanmış Yüksek Lisans Tezi, İstanbul Üniversitesi-İstanbul]. Yükseköğretim Kurulu Ulusal Tez Merkezi.
Sherer, M., Maddux, J. E., Ercandante, B., Prentice-Dunn, S., Jacobs, B., & Rogers, R. W. (1982). The self-efficacy scale: Construction andvalidation. Psychological Reports, 51(2), 663-971. https://doi.org/10.2466/pr0.1982.51.2.663
Sullivan, C. M., Campbell, R., Angelique, H., Eby, K. K. & Davidson, W. S. (1994). An advocacy intervention program for women with abusive partners: Six-monthfollow-up. American Journal of Community Psychology, 22(1), 101-122. https://link.springer.com/article/10.1007/BF02506819
Şalcıoğlu, E. & Cankardaş, S. (2026). Psychological violence in intimate relationships: Stressor interactions and psychological outcomes. Current Psychology, 45, 226. https://doi.org/10.1007/s12144-025-08676-0
Şalcıoğlu, E., Urhan, S., Pirinççioğlu, T. ve Aydın, Ş. (2017). Anticipatory fear and helplessness predict PTSD and depression in domestic violence survivors. Psychological Trauma: Theory, Research, Practice and Policy, 9(1), 117-125. https://doi.org/10.1037/tra0000200
Tavakol, M. & Dennick, R. (2011). Making sense of Cronbach’s alpha. International Journal of Medical Education, 2, 53-55. https://doi.org/10.5116/ijme.4dfb.8dfd
Taylor, S. E. & Stanton, A. L. (2007). Copingre sources, coping processes, and mental health. Annual Review of Clinical Psychology, 3, 377- 401. https://doi.org/10.1146/annurev.clinpsy.3.022806.091520
Tirone, V., Shorey, R. C., Nathanson, A. M. & Rhatigan D. L. (2014). The effect of self-efficacy on the association between social support and relationship alternatives among female intimate partner violence victims. Partner Abuse, 5(3), 279-296. https://doi.org/10.1891/1946-6560.5.3.279
Urhan, S. (2013). Ev içi şiddet mağduru kadınlarda travma sonrası stres bozukluğu ve depresyon belirtilerinin sıklığı ve bu sorunlarla ilişkili risk faktörleri. (Tez No: 342380) [Yayımlanmış Yüksek Lisans Tezi, Haliç Üniversitesi-İstanbul]. Yükseköğretim Kurulu Ulusal Tez Merkezi.
Ünal, G. (2005). Aile içi şiddet. Sosyal Politika Çalışmaları Dergisi, 9(2), 1-8. https://dergipark.org.tr/en/pub/spcd/issue/21112/227393
Williams, J. R., Ghandour, R. M., & Kub, J. E. (2008). Female perpetration of violence in heterosexual intimate relationships: Adolescence through adulthood. Trauma, Violence & Abuse, 9(4), 227–249. https://doi.org/10.1177/1524838008324418
World Health Organization (2002). World report on violence and health, Genova. https://www.who.int/publications/i/item/9241545615
Wu, Q. & Mok, B. (2007). Mental health and socialsupport: A pioneering study on the physically disabled in southern China. International Journal of Social Welfare, 16, 41-54. https://doi.org/10.1111/j.1468-2397.2006.00415.x
Yıldırım, F. ve İlhan, İ. Ö. (2010). Genel özyeterlilik ölçeği türkçe formunun geçerlilik ve güvenilirlik çalışması. Türk Psikiyatri Dergisi, 21(4), 301-308. https://www.turkpsikiyatri.com/Data/UnpublishedArticles/d8au87.pdf
Yoshihama, M., Horrocks, J. & Kamano, S. (2009). The role of emotional abuse in intimate partner violence and health among women in Yokohama, Japan. American Journal of Public Health, 99(4), 647-653. https://ajph.aphapublications.org/doi/full/10.2105/AJPH.2007.118976
Zimet, G. D., Dahlem, N. W., Zimet, S. G., & Farley, G. K. (1988). The multidimensional scale of perceived social support. Journal of personality assessment, 52(1), 30-41. https://doi.org/10.1207/s15327752jpa5201_2
İndir
Yayınlanmış
Nasıl Atıf Yapılır
Sayı
Bölüm
Lisans
Telif Hakkı (c) 2026 Sosyal Bilimler Akademik Gelişim Dergisi (SOBAG)

Bu çalışma Creative Commons Attribution 4.0 International License ile lisanslanmıştır.
