Algılanan Sosyal Destek ve Öz Yeterlik İlişkisinin Toplumsal Bir Sorun Olan Kadınlara Yönelik Psikolojik Şiddet Üzerine Etkisi

Yazarlar

DOI:

https://doi.org/10.5281/zenodo.21044771

Anahtar Kelimeler:

Şiddet, Yakın/Romantik ilişkide psikolojik şiddet, Algılanan sosyal destek, Öz-yeterlik, Kadın

Özet

Bu çalışmada algılanan sosyal destek ve öz yeterlik ilişkisinin kadınlara yönelik yakın ilişkide psikolojik şiddetin etkisinin incelenmesi ve diğer şiddet türleri kontrol altına alınarak algılanan sosyal desteğin ve öz yeterliğin psikolojik şiddeti nasıl yordadığının araştırılması amaçlanmıştır. Araştırmanın çalışma grubunu Türkiye’nin farklı illerinde yaşayan ve ilişkisi olan 396 kadın oluşturmaktadır. Araştırmada veri toplamak amacıyla ‘Demografik Bilgi Formu’, ‘Yakın İlişkilerde Psikolojik Şiddet Ölçeği’, Çok Boyutlu Algılanan Sosyal Destek Ölçeği’ ve ‘Genel Öz Yeterlik İnanç Ölçeği’ kullanılmıştır. Elde edilen bulgular sonucunda, yakın ilişkide psikolojik şiddetin, algılanan sosyal destek ve öz yeterlik ile negatif ve anlamlı, algılanan sosyal desteğin, öz yeterlik ile pozitif ve anlamlı bir ilişkisi olduğu görülmüştür. Yakın ilişkide psikolojik şiddetin yordanmasına ilişkin yapılan çoklu regresyon analizi sonucunda, “fiziksel, ekonomik, cinsel şiddet” ve “algılanan sosyal destek” anlamlı yordayıcılar olarak bulunmuşken, “öz yeterlik” anlamlı yordayıcı olarak bulunmamıştır. Elde edilen bulgular alan yazında tartışılmış, şiddetin önlenmesine ve kadınların rehabilitesine yönelik önerilere yer verilmiştir.

Referanslar

Abrahams, H. (2010). Rebuilding lives after domestic violence: Understanding long-term outcomes. London and Philadelphia: Jessica Kingsley Publishers.

Akın, D. ve Ceyhan, E. (2005). Resmi ve özel lise öğrencilerinin ailelerinden, arkadaşlarından ve öğretmenlerinden algıladıkları sosyal destek düzeyleri açısından kendini kabul düzeylerinin incelenmesi. Anadolu Üniversitesi Sosyal Bilimler Dergisi, 5(2), 69-87. https://www.ajindex.com/dosyalar/makale/acarindex-1423869707.pdf

Akpınar, O. (2011). Aile içi şiddete maruz kalan kadınların aile içi şiddetle başa çıkma özyeterliği düzeylerinin bazı değişkenlere göre yordanması. (Tez No: 286560) [Yayımlanmış Doktora Tezi, Ege Üniversitesi-İzmir]. Yükseköğretim Kurulu Ulusal Tez Merkezi.

Alabd, A. Mahmoud, S. K., Alattar, N. F. & Siam, B. G. A. E. H. (2024). Social support, quality of life and intimate partner violence as perceived by women: A comparative cross-sectional study. Port Said Scientific Journal of Nursing, 11(4), 215-247. https://doi.og/10.21608/pssjn.2024.340556.1334

Altınay, A. G. ve Arat, Y. (2008). Türkiye’de kadına yönelik şiddet, İstanbul, Türkiye. http://www.ceidizleme.org/ekutuphaneresim/dosya/559_1.pdf

Arslan, D. (1998). Aile içinde kadına yönelen şiddet ve İstanbul kadın misafirhanesi. (Tez No: 92458) [Yayımlanmış Yüksek Lisans Tezi, İstanbul Üniversitesi-İstanbul]. Yükseköğretim Kurulu Ulusal Tez Merkezi.

Ayaz, S., Yaman-Efe, Ş. ve Korukluoğlu, S. (2008). Jinekolojik kanserli hastaların algıladıkları sosyal destek düzeyleri ve etkileyen faktörler. Türkiye Klinikleri J Med Sci, 28(6), 880-885. https://www.turkiyeklinikleri.com/article/en-jinekolojik-kanserli-hastalarin-algiladiklari-sosyal-destek-duzeyleri-ve-etkileyen-faktorler-52677.html

Ayrancı, Ü., Günay, Y. ve Ünlüoğlu, İ. (2002). Hamilelikte aile içi eş şiddeti: Birinci basamak sağlık kurumuna başvuran kadınlar arasında bir araştırma. Anadolu Psikiyatri Dergisi, 3, 75-87.

Bandura, A. (1977). Self-efficacy: Toward a unifying theory of behaviroal change. Psychological Review, 84(2), 191-215. https://doi.org/10.1037/0033-295X.84.2.191

Bandura, A. (1982). Self- efficacy mechanism in human agency. American Psychologist, 37 (2), 1-27. https://doi.org/10.1037/0003-066X.37.2.122

Benight, C. C. & Bandura, A. (2004). Social cognitive theory of posttraumatic recovery: The role of perceived self-efficacy. Behaviour Research and Therapy, 42(10), 1129-1148. https://doi.org/10.1016/j.brat.2003.08.008

Benight, C. C., Harding-Taylor, A. S., Midboe, A. M. & Durham, R. L. (2004). Development and psychometric validation of a domestic violence coping self-efficacy measure (DV-CSE). Journal of Traumatic Stress, 17(6), 505-508. https://doi.org/10.1007/s10960-004-5799-3

Budak, B. (1999). Lise öğrencilerinde algılanan sosyal destek düzeyi ile problem çözme becerileri arasındaki ilişki. (Tez No: 92719) [Yayımlanmış Yüksek Lisans Tezi, Ondokuz Mayıs Üniversitesi-Samsun]. Yükseköğretim Kurulu Ulusal Tez Merkezi.

Burger, J. M. (2006). Kişilik. (Çev. İ. D. Erguvan-Sarıoğlu). İstanbul: Kaknüs Yayınları.

Büyüköztürk, Ş., Kılıç-Çakmak, E, Akgün, Ö. E., Karadeniz, Ş. & Demirel F. (2016). Bilimsel araştırma yöntemleri (22. baskı). Ankara: Pegem Akademi Yayıncılık.

Cankardaş-Nalbantçılar, S. (2018). Yakın ilişkide psikolojik şiddet deneyimi ile travmatik stres belirtileri arasında peritravmatik sıkıntı ve kontrol kaybı ile posttravmatik duygularınaracı rolü. (Tez No: 504656) [Yayımlanmış Doktora Tezi, İstanbul Arel Üniversitesi-İstanbul]. Yükseköğretim Kurulu Ulusal Tez Merkezi.

Carney, M. M., & Barner, J. R. (2012). Prevalence of partner abuse: Rates of emotional abuse and control. Partner Abuse, 3(3), 286–335. https://doi.org/10.1891/1946-6560.3.3.286

Chung, E. (1995). Social support and self efficacy as mediators between stres and depressive symptoms in older adults. University of Michigan: Doctoral dissertation.

Clark, C. M. (2006). Relations between social support and physical health. http://www.personalityresearch.org/papers/clark.html Erişim tarihi: 5 Mart 2024.

Cohen, S., & Wills, T. A. (1985). Stress, social support, and the buffering hypothesis. Psychological Bulletin, 98(2), 310–357. https://doi.org/10.1037/0033-2909.98.2.310

Coker, A. L., Smith, P. H., Bethea, L., King, M. R. & McKeown, R. E. (2000). Physical health consequences of physical and psychological intimate partner violence. Archives of Family Medicine, 9(5), 451-457. https://triggered.clockss.org/ServeContent?url=http://archfami.ama-assn.org/cgi/content/full/9/5/451

Dillon, G., Hussain, R., Loxton, D. & Rahman, S. (2013). Mental and physical health and intimate partner violence against women: A review of the literature. International Journal of Family Medicine, 1-15. https://doi.org/10.1155/2013/3139099

Dişçigil, A. G. (2003). Aile içi şiddet gören kadınlarda psikiyatrik bozukluklar. (Tez No: 132067) [Yayımlanmamış Tıpta Uzmanlık Tezi, İstanbul Üniversitesi-İstanbul]. Yükseköğretim Kurulu Ulusal Tez Merkezi.

Eker, D. ve Arkar, H. (1995). Çok boyutlu algılanan sosyal destek ölçeğinin faktör yapısı, geçerlik ve güvenirliği. Türk Psikoloji Dergisi, 10(34), 45-55. https://psikolog.org.tr/tr/yayinlar/dergiler/1031828/tpd1300443319950000m000290.pdf

Eker, D., Arkar, H. ve Yaldız, H. (2001). Çok boyutlu algılanan sosyal destek ölçeğinin gözden geçirilmiş formunun faktör yapısı, geçerlik ve güvenirliği. Türk Psikiyatri Dergisi, 12(1), 17-25.

El-Etreby, R.R., Hamed, W.E., AbdElhay, E.S., & Kamel, N. A. (2024). Nursing students’ attitudes toward intimate partner violence and its relationship with self-esteem and self-efficacy. BMC Nursing, 23, 210. https://doi.org/10.1186/s12912-024-01868-2

Eyüpoğlu, H. (2014). The effect of childhood violence history, intimate partner violence, negative attribution style, social support and coping strategies on psychological symptomatology of turkish Professional women. (Tez No: 381654) [Yayımlanmış Doktora Tezi, Ortadoğu Teknik Üniversitesi-Ankara]. Yükseköğretim Kurulu Ulusal Tez Merkezi.

Field, A. (2013). Discovering statistics using IBM SPSS Statistics (4th ed.). Sage.

Foa, E. B., Cascardi, M., Zoellner, L. A. & Feeny, N. C. (2000). Psychological and environmental factors associated wih partner violence. Trauma, Violence & Abuse, 1(1), 67-91. 5 https://doi.org/10.1177/1524838000001001005

Garcia-Moreno, C., Jansen, H. A. F. M., Ellsberg, H., Heise, L. & Watts, C. (2005). WHO Multi-country study on women’s health and domestic violence against women: İnitial results on prevalence, health outcomes and women’s responses. Geneva: World Health Organization. https://onvg.fcsh.unl.pt/wp-content/uploads/sites/31/2019/11/924159358X_eng.pdf

Hacettepe Üniversitesi Nüfus Etütleri Enstitüsü (2015). Türkiye’de kadına yönelik aile içi şiddet araştırması. A. Ustaoğlu (Ed.). Ankara: Elma Teknik Basım.

Hampton-Anderson, J. N., Hamm, D., Novacek, D. M., Perry, T., Bazari, R., Dunn, S., Lamis, D., & Kaslow, N. J. (2026). Self-efficacy as a mediator of the relation between psychotic symptoms and suicidal ideation in black american women with a recent history of intimate partner violence. Journal of African American Studies, 30, 62–76. https://doi.org/10.1007/s12111-026-09723-1

Jose, R. & Novaco, R. W. (2016). Intimate partner violence victims seeking a temporary restraining order: Social support and resilience attenuating psychological distress. Journal of Interpersonal Violence, 31(20), 3352-3376. https://doi.org/10.1177/0886260515584352

Kadının Statüsü Genel Müdürlüğü (2008a). Aile içi şiddetle mücadele el kitabı. Ankara. https://turkiye.unfpa.org/sites/default/files/pub-pdf/aismelkitabi.pdf

Kadının Statüsü Genel Müdürlüğü (2008b). Kadın sığınmaevleri kılavuzu. Ankara. https://ktu.edu.tr/dosyalar/kadinarastirmalari_02401.pdf

Karasar, N. (2014). Bilimsel araştırma yöntemi (26. baskı). Ankara: Nobel A. Yayıncılık.

Kline, R. B. (2016). Principles and practice of structural equation modeling (4th ed.). Guildford Press.

Kocacık, F. (2001). Şiddet olgusu üzerine. Cumhuriyet Üniversitesi İktisadi ve İdari Bilimler Dergisi, 2(1), 1-7. https://arastirmax.com/en/system/files/dergiler/10693/makaleler/2/1/ arastirmax-siddet-olgusu-uzerine.pdf

Karaboğa, I. (2013). Şiddete maruz kalan kadınlarda psikolojik belirtiler: Kişilik özellikleri ve sosyal destek algısı açısından bir inceleme. (Tez No: 339160) [Yayımlanmış Yüksek Lisans Tezi, Ankara Üniversitesi-Ankara]. Yükseköğretim Kurulu Ulusal Tez Merkezi.

Karademas, E. C. (2006). Self-efficacy, social support and well-being the mediating role of optimism. Personality and Individual Differences, 40(6), 1281-1290. https://doi.org/10.1016/j.paid.2005.10.019

Kayhan-Yardımcı, F. (2007). İlköğretim öğrencilerinde algılanan sosyal destek ile öz-yeterlik ilişkisi ve etkileyen değişkenlerin incelenmesi. (Tez No: 224697) [Yayımlanmış Doktora Tezi, Ege Üniversitesi-İzmir]. Yükseköğretim Kurulu Ulusal Tez Merkezi.

Kocot, T. & Goodman, L. (2003). The roles of coping and social support in battered women‟s mental health. Violence Against Women, 9(3), 323-346. https://doi.org/10.1177/1077801202250075

Kwak, S. G., & Kim, J. H. (2017). Central limit theorem: The cornerstone of modern statistics. Korean Journal of Anesthesiology, 70(2), 144. https://doi.org/10.4097/kjae.2017.70.2.144

Lakey, B. & Cohen, S. (2000). Social support theory and measurement. (S. Cohen, L. Underwood & B. Gottlieb Eds.). Social support measurement and intervention: A guide for health and social scientists. Oxford University Press. https://doiorg//10.1093/med:psych/9780195126709.003.0002

Lanier, C. & Maume, M. O. (2009). Intimate partner violence and social isolation across the rural/urban divide. Violence Against Women, 15(11), 1311-1330. https://doi.org/10.1177/1077801209346711

Lengerli, A. (2010). Eş şiddeti suçu ile ilişkili olabilecek psiko-sosyal faktörlerin belirlenmesi ve suç analizi. (Tez No: 272041) [Yayımlanmış Yüksek Lisans Tezi, Ankara Üniversitesi-Ankara]. Yükseköğretim Kurulu Ulusal Tez Merkezi.

Lerner, C. F. & Kennedy, L. T. (2000). Stay-leave decision making in battered women: Trauma, coping and self-efficacy. Cognitive Therapy and Research, 24(2), 215-232. https://link.springer.com/article/10.1023/A:1005450226110

Luszczynska, A., Scholz, U. & Schwarzer, R. (2005). The general self-efficacy scale: Multicultural validation studies. The Joutnal of Psychology, 139(5), 439-457. https://doi.org/10.3200/JRLP.139.5.439-457

Ogbe, E., Harmon, S., Bergh, R. V. & Degomme, O. (2020). A systematic review of intimate partner violence interventions focused on improving social support and/mental health outcomes of survivors. PLos One, 15(6), e0235177. https://doi.org/10.1371/journal.pone.0235177

Özbesler, C. (2001). Çocukluk çağı lösemilerinin ve sosyal destek sistemlerinin aile işlevlerine etkisi. (Tez No: 100349) [Yayımlanmış Doktora Tezi, Hacettepe Üniversitesi-Ankara]. Yükseköğretim Kurulu Ulusal Tez Merkezi.

Özcan, Ö. (2009). Partneri tarafından duygusal ve fiziksel şiddete uğramış ve uğramamış kadınların umutsuzluk düzeylerinin incelenmesi. (Tez No: 253997) [Yayımlanmış Yüksek Lisans Tezi, Maltepe Üniversitesi-İstanbul]. Yükseköğretim Kurulu Ulusal Tez Merkezi.

Pirinçcioğlu, T. (2014). Ev içi şiddet mağdurlarında travma sonrası stres belirtilerinin yordayıcılarına yönelik çok faktörlü bir analiz. (Tez No: 363260) [Yayımlanmış Yüksek Lisans Tezi, Ondokuz Mayıs Üniversitesi-Samsun]. Yükseköğretim Kurulu Ulusal Tez Merkezi.

Sackett, L. A. & Saunders D. G. (1999). The impact of different forms of psychological abuse on battered women. Violence and Victims, 14(1), 105-117.

Santini, Z. I. Koyanagi, A., Tyrovolas, S., Mason, C. & Haro, J. M. (2015). The association between social relationships and depression: A systematic review. Journal Affective Disorders, 175, 53-65. https://doi.org/10.1016/j.jad.2014.12.049

Sezgin, H. (2007). Partneri tarafından şiddet görmüş ve kadın sığınma evinde barınan kadınların kullandıkları başetme yöntemleri ile algıladıkları sosyal desteğin ruhsal sağlıkları ile ilişkisinin incelenmesi. (Tez No: 203867) [Yayımlanmış Yüksek Lisans Tezi, İstanbul Üniversitesi-İstanbul]. Yükseköğretim Kurulu Ulusal Tez Merkezi.

Sherer, M., Maddux, J. E., Ercandante, B., Prentice-Dunn, S., Jacobs, B., & Rogers, R. W. (1982). The self-efficacy scale: Construction andvalidation. Psychological Reports, 51(2), 663-971. https://doi.org/10.2466/pr0.1982.51.2.663

Sullivan, C. M., Campbell, R., Angelique, H., Eby, K. K. & Davidson, W. S. (1994). An advocacy intervention program for women with abusive partners: Six-monthfollow-up. American Journal of Community Psychology, 22(1), 101-122. https://link.springer.com/article/10.1007/BF02506819

Şalcıoğlu, E. & Cankardaş, S. (2026). Psychological violence in intimate relationships: Stressor interactions and psychological outcomes. Current Psychology, 45, 226. https://doi.org/10.1007/s12144-025-08676-0

Şalcıoğlu, E., Urhan, S., Pirinççioğlu, T. ve Aydın, Ş. (2017). Anticipatory fear and helplessness predict PTSD and depression in domestic violence survivors. Psychological Trauma: Theory, Research, Practice and Policy, 9(1), 117-125. https://doi.org/10.1037/tra0000200

Tavakol, M. & Dennick, R. (2011). Making sense of Cronbach’s alpha. International Journal of Medical Education, 2, 53-55. https://doi.org/10.5116/ijme.4dfb.8dfd

Taylor, S. E. & Stanton, A. L. (2007). Copingre sources, coping processes, and mental health. Annual Review of Clinical Psychology, 3, 377- 401. https://doi.org/10.1146/annurev.clinpsy.3.022806.091520

Tirone, V., Shorey, R. C., Nathanson, A. M. & Rhatigan D. L. (2014). The effect of self-efficacy on the association between social support and relationship alternatives among female intimate partner violence victims. Partner Abuse, 5(3), 279-296. https://doi.org/10.1891/1946-6560.5.3.279

Urhan, S. (2013). Ev içi şiddet mağduru kadınlarda travma sonrası stres bozukluğu ve depresyon belirtilerinin sıklığı ve bu sorunlarla ilişkili risk faktörleri. (Tez No: 342380) [Yayımlanmış Yüksek Lisans Tezi, Haliç Üniversitesi-İstanbul]. Yükseköğretim Kurulu Ulusal Tez Merkezi.

Ünal, G. (2005). Aile içi şiddet. Sosyal Politika Çalışmaları Dergisi, 9(2), 1-8. https://dergipark.org.tr/en/pub/spcd/issue/21112/227393

Williams, J. R., Ghandour, R. M., & Kub, J. E. (2008). Female perpetration of violence in heterosexual intimate relationships: Adolescence through adulthood. Trauma, Violence & Abuse, 9(4), 227–249. https://doi.org/10.1177/1524838008324418

World Health Organization (2002). World report on violence and health, Genova. https://www.who.int/publications/i/item/9241545615

Wu, Q. & Mok, B. (2007). Mental health and socialsupport: A pioneering study on the physically disabled in southern China. International Journal of Social Welfare, 16, 41-54. https://doi.org/10.1111/j.1468-2397.2006.00415.x

Yıldırım, F. ve İlhan, İ. Ö. (2010). Genel özyeterlilik ölçeği türkçe formunun geçerlilik ve güvenilirlik çalışması. Türk Psikiyatri Dergisi, 21(4), 301-308. https://www.turkpsikiyatri.com/Data/UnpublishedArticles/d8au87.pdf

Yoshihama, M., Horrocks, J. & Kamano, S. (2009). The role of emotional abuse in intimate partner violence and health among women in Yokohama, Japan. American Journal of Public Health, 99(4), 647-653. https://ajph.aphapublications.org/doi/full/10.2105/AJPH.2007.118976

Zimet, G. D., Dahlem, N. W., Zimet, S. G., & Farley, G. K. (1988). The multidimensional scale of perceived social support. Journal of personality assessment, 52(1), 30-41. https://doi.org/10.1207/s15327752jpa5201_2

İndir

Yayınlanmış

2026-06-30

Nasıl Atıf Yapılır

SÖNMEZSOY UTKAN, R., & ÇENESİZ, G. Z. (2026). Algılanan Sosyal Destek ve Öz Yeterlik İlişkisinin Toplumsal Bir Sorun Olan Kadınlara Yönelik Psikolojik Şiddet Üzerine Etkisi. Sosyal Bilimler Akademik Gelişim Dergisi (SOBAG), 4(1), 40–68. https://doi.org/10.5281/zenodo.21044771

Sayı

Bölüm

Makaleler