Şoklar Kalıcı mı? Türkiye’de İşsizlik Oranının Durağanlık ve Histeri Dinamikleri ve Turizmle Çözüm Önerileri
DOI:
https://doi.org/10.5281/zenodo.18095012Anahtar Kelimeler:
Turizm, İşsizlik Histerisi, ekonomik Şoklar, Yapısal Kırılma, Zivot-Andrews, Lee-StrazicichÖzet
Bu çalışma, Türkiye’de işsizlik oranının uzun dönem davranışını analiz ederek işsizlikte histeri hipotezinin geçerliliğini 1988–2023 dönemine ait yıllık verilerle test etmektedir. Histeri hipotezi, ekonomik şokların işsizlik üzerinde kalıcı etkiler yaratarak serinin eski denge seviyesine dönmesini engellediğini ileri sürmektedir. Bu çerçevede, işsizlik oranının durağanlık özellikleri ADF ve PP birim kök testleriyle, yapısal kırılmalar ise Zivot–Andrews ve Lee–Strazicich testleriyle incelenmiştir. Ampirik bulgular, işsizlik oranının düzeyde durağan olmadığını, I(1) süreci izlediğini ve şokların etkilerinin geçici olmaktan ziyade kalıcı olduğunu göstermektedir. Zivot–Andrews testi 2009 döneminde, Lee–Strazicich testi ise 2001 ve 2018 yıllarında anlamlı yapısal kırılmalar tespit etmiş ancak her iki test de yapısal kırılmalara rağmen birim kök hipotezini reddedememiştir. Elde edilen sonuçlar, Türkiye’de işsizlik şoklarının kalıcı nitelikte olduğunu ve işgücü piyasasının esneklik kaybı, beceri uyumsuzlukları ve kurumsal zayıflıklar nedeniyle doğal denge seviyesine dönmekte zorlandığını göstermektedir. Diğer taraftan çalışmada turizmin işsizlik üzerindeki etkisi doğrudan analiz edilmemiş, turizm sektörünün ekonomik şoklara karşı işgücü piyasasında tampon rolü oynayabileceği, yapısal reformlar ve sektör çeşitliliğinin işsizlikte kalıcılığı azaltmada önemli yeri olduğu vurgulanmaktadır. Bu bulgular, işsizliğin Türkiye ekonomisinde yapısal bir sorun niteliği taşıdığını ve kalıcı iyileşme için kısa vadeli müdahaleler yerine uzun vadeli, kapsamlı istihdam ve eğitim politikalarının gerekliliğine işaret etmektedir.
Referanslar
Arestis, P. & Mariscal, I. B. F. (2022). Hysteresis in unemployment: Empirical evidence from Eurozone countries. Journal of Economic Studies, 49(5), 887–905. https://doi.org/10.1108/JES-06-2020-0282
Atgür, M. (2021). Türkiye’de doğal işsizlik oranı hipotezinin geçersizliği ve işsizlikte histeri hipotezinin geçerliliği (1988–2018). Anemon Muş Alparslan Üniversitesi Sosyal Bilimler Dergisi, 9(5), 1467–1481. https://doi.org/10.18506/anemon.766558
Ball, L. (1999). Aggregate demand and long-run unemployment. Brookings Papers on Economic Activity, 2, 189–251.
Ball, L. (2009). Hysteresis in unemployment: Old and new evidence (NBER Working Paper No. 14818). https://doi.org/10.3386/w14818
Blanchard, O. J. & Summers, L. H. (1986). Hysteresis and the European unemployment problem. NBER Macroeconomics Annual, 1, 15–78. https://doi.org/10.3386/w1950
Camacho, M. (1997). Unemployment persistence in Spain: 1964–1995. Applied Economics Letters, 4(10), 645–649.
Camarero, M. & Tamarit, C. (2004). Hysteresis vs natural rate of unemployment: Some European evidence. Applied Economics Letters, 11(4), 247–251. https://doi.org/10.1080/1350485042000201653
Çat, S. & Kırca, M. (2024). Türkiye’de işsizlikte histeri etkisinin demografik gruplar bazında analizi: Fourier KPSS testi uygulaması. Ekonomik Yaklaşım. (Yayım aşamasında).
Dickey, D. A. & Fuller, W. A. (1979). Distribution of the estimators for autoregressive time series with a unit root. Journal of the American Statistical Association, 74(366), 427–431.
Enders, W. (2015). Applied econometric time series (4th ed.). Wiley.
Galí, J. (2011). The return of the wage Phillips curve. Journal of the European Economic Association, 9(3), 436–461.
Güloğlu, B. & Altıntaş, H. (2006). Is the Turkish unemployment hysteretic? Applied Economics Letters, 13(14), 889–893. https://doi.org/10.1080/13504850500425621
Jaeger, A. & Parkinson, M. (1994). Some evidence on hysteresis in unemployment rates. European Economic Review, 38(2), 329–342. https://doi.org/10.1016/0014-2921(94)90094-9
Johansen, S. (1991). Estimation and hypothesis testing of cointegration vectors in Gaussian vector autoregressive models. Econometrica, 59(6), 1551–1580.
Karagöl, E. & Korkmaz, T. (2017). Türkiye’de işsizlikte histeri hipotezi: Zivot–Andrews testi ile bir analiz. Sosyoekonomi, 25(33), 21–36. https://doi.org/10.17233/sosyoekonomi.289891
Kocaaslan, O. K. (2021). Testing the hysteresis hypothesis in the Turkish labour market: Evidence from the rolling unit root approach. Applied Economics Letters, 28(9), 764–768. https://doi.org/10.1080/13504851.2020.1781762
Laryea, S. A. (2004). Unemployment hysteresis in developed and developing countries: A comparative analysis. Journal of Economic Studies, 31(5), 428–442.
Layard, R., Nickell, S. & Jackman, R. (1991). Unemployment: Macroeconomic performance and the labour market. Oxford University Press.
Lee, J. & Strazicich, M. C. (2003). Minimum LM unit root test with two structural breaks. Review of Economics and Statistics, 85(4), 1082–1089.
Mitchell, W. F. (1993). Testing for unit roots and persistence in OECD unemployment rates. Applied Economics, 25(12), 1489–1501.
Nickell, S. (1997). Unemployment and labour market rigidities: Europe versus North America. Journal of Economic Perspectives, 11(3), 55–74. https://doi.org/10.1257/jep.11.3.55
OECD. (2023). OECD Economic Outlook: Statistics and Projections. https://stats.oecd.org
Phillips, P. C. B. & Perron, P. (1988). Testing for a unit root in time series regression. Biometrika, 75(2), 335–346.
Roed, K. (1997). Hysteresis in unemployment. Journal of Economic Surveys, 11(4), 389–418.
Şahin, A. & Çalışkan, G. (2020). Türkiye’de işsizlikte histeri etkisi: Doğrusal olmayan birim kök testi. Ekonomik Yaklaşım, 31(117), 25–42. https://doi.org/10.5455/ey.13412
TÜİK. (2024). İşgücü istatistikleri (1988–2023). https://data.tuik.gov.tr
Uysal, G. & Acar, S. (2020). Türkiye’de kadın ve genç işsizliğinde histeri etkisi. Çalışma ve Toplum, 3, 1291–1318.
Yalçınkaya, E. & Güngör, S. (2019). Türkiye’de işsizlik oranının durağanlık analizi: Yapısal kırılmalı birim kök testleri. Maliye Finans Yazıları, 113, 65–92.
Yıldırım, H. & Yavuz, N. Ç. (2022). COVID-19 sonrası Türkiye’de işsizlikte histeri etkisi: Fourier KPSS testi ile analiz. Finans Ekonomi ve Sosyal Araştırmalar Dergisi, 7(1), 58–75. https://doi.org/10.29106/fesa.1083481
Zivot, E. & Andrews, D. W. K. (1992). Further evidence on the great crash, the oil-price shock, and the unit-root hypothesis. Journal of Business & Economic Statistics, 10(3), 251–270.
İndir
Yayınlanmış
Nasıl Atıf Yapılır
Sayı
Bölüm
Lisans
Telif Hakkı (c) 2025 Sosyal Bilimler Akademik Gelişim Dergisi (SOBAG)
Bu çalışma Creative Commons Attribution 4.0 International License ile lisanslanmıştır.
